Türkçe
Ünlü düşmesi ve ünlü daralması
Sözcük ek aldığında ünlünün kaybolmasını veya değişmesini ayır.
Kısa açıklamaÜnlü düşmesinde bir ünlü ses sözcükten düşer; ünlü daralmasında ise ünlü değişerek daha dar bir ünlüye dönüşür. Olayı belirlemek için kök veya gövdeyi ekli biçimle karşılaştır. Yalnız son yazılışı görmek, hangi sesin ne olduğunu açıklamaya yetmeyebilir.Bu rehberde
Ünlü düşmesini göster
Ağız + ı → ağzı, burun + u → burnu örneklerinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer. Her iki heceli sözcükte aynı olay gerçekleşmez; bunu bütün sözcüklere uygulanacak otomatik bir silme kuralı olarak düşünme. Eksiz biçimi doğru belirlemek önemlidir.
Daralmayı karşılaştır
Başla- fiiline -yor eki gelince başlıyor biçimi oluşur. Son a ünlüsü ı’ya dönüşmüştür; bu ünlü daralmasıdır. Bekle- → bekliyor örneğinde e, i’ye dönüşür. Olayı “ünlü yok oldu” diye açıklamak daralmayla düşmeyi karıştırır.
Ek ve kökü ayrı yaz
Önce sözcüğün temel biçimini, sonra aldığı eki ve son biçimi yan yana yaz. “Burun + u → burnu” ile “bekle + yor → bekliyor” aynı işlemi göstermez. Bir soruda başka ses olayları da bulunabilir; seçilen sözcükte hangi değişimin istendiğini belirle.
“Burnu” ve “başlıyor” sözcüklerindeki ünlü değişimlerini karşılaştır.
Çözüm yolunu göster
Burun + u birleşiminde ikinci hecedeki u düşer: burnu. Başla + yor birleşiminde a, ı’ya dönüşür: başlıyor. Birincisi ünlü düşmesi, ikincisi ünlü daralmasıdır.
“Ağız + ı → ağzı” örneğinde hangi olay vardır?
“Bekle- → bekliyor” değişimi hangi olaya örnektir?
Bu konudan ne öğrendin?
Tüm notlarım ↗Sıradaki keşfin
Bu dersteki tüm rehberler →Bu rehber temel kavramları açıklar; belirli bir sınıfın güncel müfredatını eksiksiz karşıladığı iddiasını taşımaz.
Bu rehber yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın yaklaşımını oku.